Bugün güncel iki konu merceğinden bizi bekleyen bir süreci değerlendirmemiz gereken kırılım noktasına geldik. O parlatılmış, bol ağaç fotoğraflı, kuşe kağıda basılmış “sürdürülebilirlik” raporlarımızı, o şık törenlerde aldığınız “çevreye en duyarlı firma” plaketlerimizi bir kenara koymamız gerekiyor.
Kimseyi kandırmanın, kendimizi avutmanın alemi yok. Daha o raporların mürekkebi kurumadan, o plaketlerin tozu alınmadan gerçek hayat kapıya dayandı. Ve kapıyı çalan, iklim krizinin ta kendisi.
Yıllardır yapılan hataları pek çok yerde meslektaşlarımız ve sanayicilerimiz ile değerlendiriyoruz. Birileri bunu lüks bir entelektüel gevezelik, birileri de marjinal bir çevreci hezeyanı sandı. Ama şimdi, o "marjinallerin" değil, küresel ticaretin ve sanayinin anayasasını yazanların borusu ötüyor. Küresel Raporlama Girişimi (GRI) ve milyonlarca şirketin üretim standardını belirleyen ISO, aynı anda masaya yumruğunu vurdu. Bu bir rica değil, bir ihtar. Bu bir tavsiye değil, bir mecburiyet.
O raporları hazırlatan CEO'lara, o raporlara gözü kapalı imza atan yönetim kurullarına sormak gerekecek: Hazır mısınız?
GRI artık bir iyilik meleği değil, sorgu hakimi gibi davranıyor. Bugüne kadar neydi? Şirketler üç-beş rakam yazar, yanına da bir fidan dikim kampanyası fotoğrafı koyar, "Bakın ne kadar çevreciyiz" derdi. GRI şimdi diyor ki, "Geçiniz o işi, bana karbon emisyonu rakamını vermen yetmez. O rakamı nasıl, ne zaman ve hangi bilimsel temele göre düşüreceğini anlatacaksın."
Bu talebin arkasında ne var biliyor musunuz? Küresel finans var. Milyarlarca dolarlık fonları yöneten yatırımcılar, Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (IFRS) var. Artık paranızı, yani yatırımınızı, iklim riskini yönetemeyen bir şirkete yatırmak istemiyorlar. Yani GRI, keyfinden değil, paranın ve bilimin baskısıyla bu sopayı gösteriyor. Diyor ki; raporunuzda Paris Anlaşması’na atıf yapıyorsunuz, pek güzel. Peki sizin şirketinizin hangi hedefi o anlaşmanın 1.5°C hedefiyle uyumlu? Bunu bir mühendise, bir bilim insanına hesaplattınız mı? Yoksa pazarlama departmanınızın hazırladığı "gönlümüz uyumlu" metniyle mi yetiniyorsunuz? Tedarik zincirinizdeki kuraklık riskini analiz ederken, o riskin vurduğu çiftçinin uğrayacağı zararı kendi bilançonuzda bir maliyet kalemi olarak görüyor musunuz? Yoksa o çiftçi, sizin raporunuzda adı bile geçmeyen bir "dışsallık" mı?
Sizin raporlamadığınız, azaltmadığınız her bir ton emisyon; bir şehrin üzerine çöken zehirli bir sis, kanser vakalarında bir artış, kuruyan bir tarım arazisi, bir gıda krizi potansiyeli, sel riski altındaki bir mahalle demektir. GRI artık bu etkinin, bu vebalin hesabını soruyor. "Etki" kelimesinin altını boşuna kalın çizgilerle çizmiyor.
Gelelim imalat sanayinin kutsal kitabı ISO 14001'e. Bakın, burası çok daha önemli. ISO, Şubat 2024'te masaya küçük, sessiz bir not bıraktı. Sadece birkaç cümlelik bir değişiklik metni... Ama o not, mevcut Çevre Yönetim Sistemlerinizin (ÇYS) temeline yerleştirilmiş bir saatli bomba gibi. O not diyor ki, "İklim değişikliği, seninle ilgili bir konu mu, değil mi; bunu belirleyeceksin." ve "İlgili taraflarının iklimle ilgili beklentilerini anlayacaksın."
Ama durun, asıl fırtına daha kopmadı. Bu 2024 değişikliği, sadece bir ön sarsıntıydı. Kulislerde, taslak metinlerde ve teknik komitelerde konuşulanlara baktığımızda, 2025 sonu veya 2026 başında gelmesi muhtemel olan esaslı revizyon, bugünkü tüm Çevre Yönetim Sistemlerini çöpe atacak kadar güçlü geliyor olabilir. O beklenti ne mi?
Entegre Bir El Kitabı Talebi: Artık "iklimi de düşündük" deyip risk analizine bir satır eklemek yetmeyecek. Beklenti o ki; ISO 14001, iklim ve sürdürülebilirlik performansının ÇYS içinde nasıl ölçüleceğine, denetleneceğine ve sistemin her bir maddesiyle (satın almadan tasarıma, liderlikten operasyona) nasıl bütünleştirileceğine dair adeta bir "kullanım kılavuzu", bir "el kitabı" mantığıyla gelecek. Bu, denetçinin eline bir ölçüm cetveli vermek demektir. Keyfiliğin, yorum farklarının, "biz böyle anladık" demenin sonu geliyor.
"LİDERLİK" Kavramının Genişletilmesi: Ve işte en kritik nokta... O meşhur 5. Madde: Liderlik. Artık genel müdürün bir çevre politikası imzalayıp duvara asması, üç ayda bir yapılan yönetim gözden geçirme toplantısında 15 dakika ayırması "liderlik" sayılmayacak. Yeni revizyonun, liderliğin iklim krizi konusundaki vizyonunu, bu vizyonu nasıl yaydığını, bu uğurda hangi kaynakları seferber ettiğini ve en önemlisi, başarısızlığı nasıl yönettiğini sorgulaması bekleniyor. Yani olması istenen senaryoda, denetçi; patronun gözünün içine bakıp, "Sayın Genel Müdür, bu işin neresindesiniz?" diye soracak ve "Talimat verdim" demek kurtarmayacak. "Nasıl takip ettin, hangi finansal kaynağı ayırdın, hangi riski bizzat üstlendin, hedefler tutmayınca kimden hesap sordun?" diyecekler.
Liderliğin sorumluluğu, artık bir imzanın çok ötesine geçecek.
Bu bir tehdit değil, bir tespit. Bu bir kehanet değil, yaklaşan bir gerçeğin ayak sesleri. Önünüzde iki seçenek var:
Ya kafamızı kuma gömüp "bir şey olmaz, bize gelmez, biz bir yolunu buluruz" demeye devam edecek ve bu dalganın bizi alıp götürmesini, uluslararası pazarlarınızı, ucuz finansman kaynaklarınızı, en sonunda da itibarınızı kaybetmeyi bekleyeceğiz.
Ya da bu işi ciddiye alacağız ve şapkaları önünüze koyup, "Biz nerede hata yapıyoruz?" diye soracağız.
Eğer ikinci yolu seçecekseniz, yapacaklarımız belli:
Unutmayın, tarih de bir denetçidir ve onun denetiminden kaçamazsınız. Yıllar sonra torunlarımız veya şirketin yeni yöneticileri, "Büyük bir kriz kapıdayken, her şey bu kadar belliyken siz ne yaptınız?" diye sorduğunda, onlara kuşe kağıda basılı, süslü bir rapor mu göstereceksiniz, yoksa fırtınaya karşı güçlendirilmiş, ayakta kalmış bir yapı mı?
Karar sizin. Ama acele edin, çünkü saatin tik takları artık herkesin kulağında. Ve zaman daralıyor.
28-08-2023
19-08-2023
